Een wollen plaid vervilt als warmte, water en wrijving samenkomen, bijvoorbeeld bij een te warme wasbeurt, hard centrifugeren of in de droger. De vezels haken dan in elkaar, en de plaid wordt kleiner, dikker en hard. Is hij alleen stug geworden of licht vervilt, dan is een reddingspoging de moeite waard: laat hem weken in lauw water met wat haarconditioner of wolwasmiddel, trek hem voorzichtig in model en laat hem plat drogen.
Een garantie is dat niet. Sterk vervilte wol krijg je niet meer in de oude staat terug, want de in elkaar gehaakte vezels laten elkaar niet meer los. Makkelijker ligt het als de plaid alleen pluist of bolletjes heeft: die haal je weg met een ontpluizer of een wolkam.
Waarom wol vervilt
Onder de microscoop zie je het: een wolvezel is bedekt met piepkleine schubjes, die als dakpannen over elkaar liggen en allemaal dezelfde kant op wijzen. In warm water zwelt de vezel op en gaan de schubjes een beetje openstaan. Komt er beweging bij, dan schuiven de vezels langs elkaar en haken ze in elkaar. De schubjes werken daarbij als weerhaakjes: de ene kant op glijdt de vezel makkelijk, terug bijna niet. Zo trekt het weefsel beetje bij beetje samen en wordt het zo dicht als vilt. Op precies deze manier wordt vilt trouwens met opzet gemaakt.
Deze vier dingen zetten het vervilten het vaakst in gang:
- Warmte: hoe warmer het water, hoe sterker de vezel opzwelt. Zelfs 40 °C kan al te veel zijn.
- Wrijving: een gewoon wasprogramma in plaats van het wolprogramma, hard centrifugeren, wrijven bij de handwas of de droger.
- Temperatuurwisselingen: warm waswater en koud spoelwater zijn zwaar voor de vezel. Houd het water daarom steeds op dezelfde temperatuur.
- Alkalische wasmiddelen: gewone wasmiddelen zijn alkalisch en bevatten vaak enzymen die eiwit aantasten, en wol bestaat uit eiwit. Wolwasmiddelen zijn daarop afgestemd.
Hard, vervilt of alleen pluisjes? Kijk eerst goed
Niet elke harde plaid is vervilt. Vergelijk, voordat je iets onderneemt, de maat, het oppervlak en het patroon met hoe de plaid er vóór de wasbeurt uitzag:
| Wat je ziet | Wat er meestal achter zit | Kans op herstel |
|---|---|---|
| stug of stroef, maat en patroon als voorheen | resten wasmiddel, kalkrijk water, gedroogd op de verwarming | meestal goed |
| iets kleiner, oppervlak dichter, patroon nog duidelijk | licht vervilt | een poging is de moeite waard |
| duidelijk kleiner, dik en stevig, weefsel nauwelijks nog te herkennen | sterk vervilt | nauwelijks te redden |
| kleine bolletjes op plekken die veel gebruikt worden | pluisjes door wrijving | goed te verwijderen |
Wollen plaid vervilt, wat nu? De reddingspoging
Eerst dit: het is een poging zonder garantie. Een hard geworden of licht vervilte plaid kan er weer soepeler van worden en een stukje in model komen, maar een mislukte wasbeurt draai je er niet mee terug. De handleiding geldt voor wasbare wollen plaids; of jouw plaid in het water mag, bepaalt het label. Onze plaids van zuivere scheerwol, merino en kasjmier-merino (90% wol (merino), 10% kasjmier) hebben het symbool ‘niet wassen’, en bij zulke plaids is elke poging in het water op eigen risico. Hoe je wasbare wol goed wast, lees je in Merinowol wassen.
- Water laten lopen: vul de badkuip met lauw water, maximaal 30 °C.
- Middel oplossen: doe er een flinke scheut haarconditioner of wolwasmiddel bij en verdeel het goed. De conditioner legt zich om de vezels en maakt ze gladder, zodat ze makkelijker langs elkaar glijden.
- Laten weken: leg de plaid erin, duw hem voorzichtig onder water en laat hem 15 tot 30 minuten liggen. Niet wrijven, niet kneden.
- Voorzichtig rekken: trek de plaid stukje voor stukje voorzichtig in de lengte en in de breedte, van het midden naar de randen. Gebruik geen kracht: scheurt het weefsel, dan ben je verder van huis.
- Kort spoelen: spoel na met water van dezelfde temperatuur.
- Water eruit drukken: laat het water weglopen, druk de plaid voorzichtig uit en rol hem op in een grote handdoek. Niet uitwringen.
- Plat drogen: leg de plaid plat op een droogrek of op droge handdoeken, trek hem nog een keer in model en draai hem af en toe om. Niet op de verwarming, niet in de felle zon en niet in de droger.
Is de plaid alleen hard geworden en niet kleiner, dan is minder vaak genoeg: spoel hem grondig door in lauw, schoon water, zodat de resten wasmiddel eruit gaan, en laat hem langzaam plat drogen. Is hij droog, schud hem dan uit en borstel hem op met een zachte borstel, in de richting van de vezels.
Wat niet meer te redden is
Is een plaid sterk vervilt, dus duidelijk gekrompen, dik en stevig, en is het weefsel nauwelijks nog te herkennen, dan brengt ook de voorzichtigste poging hem niet terug. De vezels zitten blijvend aan elkaar vast. Rekken helpt dan nauwelijks nog; eerder scheurt het weefsel.
Weggooien hoeft niet. Vervilte wol is dicht en stevig en rafelt aan de snijranden nauwelijks. Je kunt er bijvoorbeeld het volgende van knippen of naaien:
- een zitkussen voor een stoel, bankje of tuinstoel,
- een ligkleed voor de hond of de kat,
- onderzetters of een kleedje voor in het broodmandje,
- een kleed voor in de kofferbak of voor de picknick.
Zoek je een vervanger? Onze merino plaids van 80% wol (merino) en 20% nylon zijn er in drie maten en zo’n 30 kleurcombinaties, vanaf 49,90 €. Volgens het label lucht je ze in plaats van ze te wassen, en zonder wasbeurt loopt de wol ook geen gevaar om te vervilten.
Als je wollen plaid pluist: pluisjes verwijderen
Pluisjes, ook wel pilling genoemd, zijn eigenlijk geen vervilting. Ze ontstaan door wrijving aan het oppervlak: korte of losse vezels komen een stukje uit het weefsel los en draaien zich op tot kleine bolletjes. Dat gebeurt vooral op plekken die veel gebruikt worden, zoals op de armleuning of waar je altijd zit. Fijne, zachte vezels zoals merinowol en kasjmier doen dat eerder dan grove wol. Nieuwe plaids pluizen in het begin bovendien vaak een beetje. Dat zijn losse vezeluiteinden uit de productie; het pluizen neemt met de tijd af.
Zo verwijder je pluisjes zonder de plaid te beschadigen:
- Ontpluizer: leg de plaid glad op een tafel, trek de stof op die plek een beetje strak en beweeg het apparaat zonder druk in kleine rondjes over de stof. Werk bij randen en franjes extra voorzichtig.
- Wolkam: een fijne kam voor wol en kasjmier haalt pluisjes er voorzichtig af. Haal hem met korte, lichte streken in één richting over de plek.
- Niet aftrekken: wie pluisjes met de vingers lostrekt, trekt nog meer vezels uit het weefsel, en dan vormen zich des te sneller nieuwe pluisjes.
Meestal worden het er met de tijd minder: zijn de losse vezels er eenmaal uit, dan ontstaan er op dezelfde plek minder vaak nieuwe.
Zo voorkom je het
- Het label beslist. Staat daar ‘niet wassen’, dan lucht je de plaid en laat je hem zo nodig chemisch reinigen. Zo is het bij al onze wollen plaids.
- Luchten in plaats van wassen. Een paar uur in de frisse lucht, in de schaduw en bij droog weer, houdt wol fris.
- Als wassen mag: wolprogramma of handwas, koud tot hooguit 30 °C, wolwasmiddel, spoelwater van dezelfde temperatuur, zacht centrifugeren en de plaid alleen in de trommel.
- Geen droger, geen verwarming. Wol droogt plat aan de lucht.
- Minder wrijving. Klittenband, ritsen en nagels van huisdieren maken het oppervlak ruw. Draai de plaid af en toe om, zodat de belasting zich verdeelt.
- De juiste plaid voor het doel. Moet een plaid vaker in het water, bijvoorbeeld voor de picknick of voor de hond, dan is onze katoenmix van 50% katoen, 30% polyester en 20% acryl de praktischere keuze: die mag je met de hand wassen op 30 °C, en hij vervilt niet zoals wol.
Veelgestelde vragen
Kun je een vervilte wollen plaid weer zacht krijgen?
Een hard geworden of licht vervilte plaid vaak wel een eind: in lauw water met haarconditioner of wolwasmiddel laten weken, voorzichtig rekken en plat laten drogen. Een sterk vervilte plaid wordt niet meer zoals vroeger.
Waarom is mijn wollen plaid hard na het wassen?
Meestal was het water te warm of het wasmiddel te agressief, of is de plaid op de verwarming gedroogd. Is hij niet gekrompen, dan helpt vaak grondig doorspoelen in lauw water en langzaam plat drogen, als het label wassen toestaat.
Waarom krijgt mijn wollen plaid pluisjes?
Door wrijving komen korte vezels aan het oppervlak los en draaien ze zich op tot bolletjes. Bij fijne wol is dat normaal, vooral op plekken die veel gebruikt worden. Een ontpluizer of een wolkam haalt ze weg.
Kan de stomerij vervilting ongedaan maken?
Nee, vervilte vezels krijgt ook een stomerij niet meer los. Tegen vuil en geurtjes is chemisch reinigen wel de juiste weg voor plaids die volgens het label niet gewassen mogen worden.
